Twee nieuwe KB’s: e-sigaret en tabaksproducten

Begin maart verschenen in het Belgisch Staatsblad de koninklijke besluiten over de regeling van de elektronische sigaret en over nieuwe regels voor tabaksproducten. De KB’s zorgen voor de omzetting van de Europese Tabaksrichtlijn van 2014. Het KB over de e-sigaret ging in voege op 13 maart, het KB over de tabaksproducten zal dat doen op 19 mei.  Volgens de Stichting tegen Kanker zijn de twee KB’s in grote mate een strikte toepassing van de Richtlijn, zonder de ambitie om verder te gaan.

De FOD Volksgezondheid publiceerde naar aanleiding van het verschijnen van het KB over de e-sigaret een FAQ voor kopers en verkopers. Daaruit kunnen de belangrijkste regels voor ons land worden afgeleid. De regeling voor de verkoop van de e-sigaret wordt afgestemd op die voor tabak: onbelemmerde verkoop, verkoop toegestaan vanaf 16 jaar, reclame toegelaten in sommige verkooppunten, … . Er klonken veel kritische stemmen, o.m. die van het VIGeZ . Wij vinden, net als de Hoge Gezondheidsraad, dat zo een verkeerd signaal aan minderjarigen gegeven wordt. Een e-sigaret is geen speeltje of snoepje.

De e-sigaret met nicotine krijgt door dit KB een legaal statuut in ons land. Vroeger mocht ze alleen als geneesmiddel in de apotheek verkocht worden, maar dat gebeurde in de praktijk niet omdat er geen e-sigaretten met nicotine erkend waren als geneesmiddel. E-sigaretten die nicotine bevatten werden wel onder de toonbank verkocht, zo bleek uit een reportage van Koppen. Ook op het internet konden Belgische gebruikers vloeistofpatronen met nicotine kopen.

De e-sigaret met nicotine kan vanaf nu verkocht en gekocht worden zoals gewone tabakssigaretten. Dat betekent dat ze in veel verkooppunten kan aangeboden worden: krantenwinkels, supermarkten, tankstations, nachtwinkels, …  Als ze beantwoordt aan de normen die in het KB vermeld worden. De online verkoop wordt wel verboden. De e-sigaret met nicotine mag ook verkocht worden aan iedereen die ouder is dan 16 jaar. Want dat is ook de leeftijdsgrens voor tabak in ons land, terwijl in buurlanden als Nederland, Frankrijk, de UK, Duitsland terecht geen tabak meer mag verkocht worden aan minderjarigen. Er mag bovendien reclame gemaakt worden voor de e-sigaret op de plaatsen waar vandaag tabaksreclame nog steeds is toegestaan: in gespecialiseerde tabakswinkels en krantenwinkels.

Het KB volgt de belangrijkste accenten van het advies van de Hoge Gezondheidsraad over de e-sigaret (van eind 2015) niet. Die pleitte er sterk voor om de e-sigaret met nicotine te reguleren op maat van de huidige roker, en het gebruik bij niet-rokers en minderjarigen te ontmoedigen. Waakzaamheid en terughoudendheid bij de introductie op de markt zijn volgens de Raad geboden omdat er nog geen bevredigende antwoorden zijn op pertinente vragen, of omdat de huidige evolutie uitnodigt tot kritische reflectie. Welk verband is er tussen het roken van tabak en het dampen van e-sigaretten bij minderjarigen (kan de e-sigaret een opstapje zijn naar tabak of een nicotineverslaving?)? Hoe schatten we de marketingstrategieën van tabaksfabrikanten in om minderjarigen aan te moedigen tot e-sigaretgebruik (online gebeurt het al volop en de tabaksmultinationals zijn steeds actiever op de e-sigaretmarkt). Er zijn ook vragen die te maken hebben met aspecten van gezondheid en veiligheid.

De Hoge Gezondheidsraad ziet in de e-sigaret mogelijk een efficiënt hulpmiddel bij het stoppen met roken. Hij koppelt het e-sigaretbeleid aan dat van tabaksontmoediging: bij het introduceren en gebruiken van de e-sigaret moet de klemtoon liggen op het terugdringen van tabak. Tegelijk wordt de e-sigaret met nicotine beschouwd als een overgangsmiddel naar volledig stoppen. Als een product dus waar de gebruiker beter ook mee stopt, eenmaal verlost van de tabakssigaret. Omdat nicotine schadelijk is voor de gezondheid, een sterk verslavend effect heeft en de gevolgen van langdurig nicotinegebruik in de e-sigaret nog niet gekend zijn (de Raad vermeldt ook andere onzekerheden die samenhangen met veiligheid en gezondheid, onder meer de schadelijke effecten van het verhitten en inhaleren van de additieven die in e-sigaretten mogen gebruikt worden). Het beperken van dampen en nicotinegebruik moet volgens de Hoge Gezondheidsraad dus onderdeel zijn van een beleid dat alle vormen van roken ontmoedigt. In het advies wordt wel beklemtoond dat een nicotineverslaving minder schadelijk voor de gezondheid is dan een tabaksverslaving.

Het tabaksontmoedigingsbeleid in ons land moet volgens de Raad ook dringend versterkt worden omdat het slagkracht en coherentie mist. De strijd tegen tabak moet opgevoerd worden.

De e-sigaret moet volgens de specialisten van de Raad in dit verhaal een behandeling krijgen die gelijk is aan tabak, of tabak moet strenger behandeld worden dan de e-sigaret. Er bestaat immers een brede consensus over dat de e-sigaret minder schadelijk voor de gezondheid is dan de gewone sigaret (het zou daarom niet logisch zijn om de e-sigaret strenger te reglementeren dan de tabakssigaret). Tegelijk mogen maatregelen voor de e-sigaret de bestaande regels over tabak niet afzwakken en/of tabak opnieuw normaliseren.

Concreet betekent het dat de Hoge Gezondheidsraad o.m. vraagt dat de regelgeving voor rookvrije omgeving ook geldt voor de e-sigaret, dat reclame voor de e-sigaret verboden wordt (ook voor tabak), dat de shisha-pen strikt gereglementeerd of verboden wordt omdat ze uitdrukkelijk op kinderen en jongeren mikt, dat de verkoopleeftijd voor de e-sigaret naar 18 jaar gebracht wordt (ook voor tabak) zoals in landen als Nederland al het geval is, en dat de e-sigaret verkocht wordt via gespecialiseerde verkooppunten  waar de gebruiker een degelijk advies kan krijgen, in plaats van een onbelemmerde verkoop die zich uitstrekt tot supermarkten, nachtwinkels, tankstations, …

Het KB lijkt er ook vanuit te gaan dat de regeling voor de e-sigaret niet strenger mag zijn dan die voor tabak, en laat daarom voor de eerste toe wat ook kan voor de tweede. Dat er een dringende nood is om het tabaksbeleid doeltreffender te maken, zoals de Hoge Gezondheidsraad in zijn advies aangeeft, wordt daarbij niet in rekening genomen. De regeling voor de verkoop van tabak en de toegang tot tabakswaren blijft dus dezelfde: in ons land – maar in geen enkel buurland – kunnen zestienjarigen ‘kiezen’ of ze tabaksroker willen worden of blijven. Idem voor de e-sigaret.