Neutrale standaardverpakkingen in België

Tabaksfabrikanten willen ze niet, maar wij wel!

Op 31 mei, Werelddag zonder Tabak, riep de WHO landen op om neutrale standaardverpakkingen – pakjes met een uniform uiterlijk in een saaie kleur, zonder merkeigen design en merklogo’s – overal in de wereld te voeren. Australië deed dat als eerste land in 2012. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk voerden ze vorige maand in, bij de inwerkingtreding van de Europese Tabaksrichtlijn. Ierland doet dat over een jaar. Andere landen bereiden zich voor.

In België kondigde Minister De Block in haar tabaksplan aan een “voorstel te doen om voor 2019 desgevallend het neutrale pakje in te voeren”. Erkend wordt, op basis van een analyse van de FOD Volksgezondheid, dat er “empirische evidentie” is dat de maatregel “zowel rokers, niet-rokers en jongeren positief beïnvloedt in actueel dan wel toekomstig rookgedrag”. Ook CD&V, SP.A en Groen zijn voor. Maar wat moet er nog gebeuren om de pakjes in te kunnen voeren? Want 2019 is niet ver meer.

Waarom neutrale pakjes?

De verpakking is vandaag de belangrijkste marketingtool om sigaretten te promoten. De pakjes worden zo ontworpen en vormgegeven, zodat ze kinderen en jongeren sterk aanspreken. Ze zorgen ervoor dat de roker zich identificeert met ‘zijn’ merk. En ze bepalen mee de (foute) perceptie over smaaksterkte, gezondheidsimpact … Neutrale pakjes zien er daarentegen heel banaal uit. Kinderen en jongeren vinden ze veel minder aantrekkelijk. Dat blijkt uit onderzoek. Op deze pakjes vallen ook de gezondheidswaarschuwingen meer op.

Neutrale pakjes werken! Vooral kinderen en jongeren worden minder verleid om te beginnen met roken. Dat is het hoofddoel van deze pakjes. Maar ze  zorgen er ook voor dat meer rokers stoppen. Die effecten blijken nogmaals uit recent onderzoek van de Australische overheid. Neutrale standaardverpakkingen hebben een effect op de korte termijn, maar de grootste impact ervan zal er zijn op de langere termijn.

Weerstand bieden aan de tactische leugens van de industrie

De tabaksindustrie doet er wereldwijd alles aan om deze effectieve maatregel te stoppen, in diskrediet te brengen of de invoering ervan uit te stellen.

Dreigementen en rechtzaken

Eén strategie is landen die de pakjes (willen) invoeren bang maken met dreigementen en rechtszaken. Dat gebeurde in Australië en gebeurt nu ook in de Europese landen. Maar tot nu toe met weinig succes, de industrie verloor alle gevoerde processen. Ook het Europees Hof van Justitie bevestigde in mei het belangrijke advies van zijn Advocaat-Generaal dat neutrale standaardverpakkingen niet onwettig zijn. De weg om ze in heel Europa in te voeren ligt open nu. Geen enkel Europees land moet nog de juridische gevolgen vrezen.

Foute informatie verspreiden

Een andere tactiek van de industrie is het verspreiden van foute informatie. Niet toevallig lanceerde Cimabel (Cigarette Manufacturers of Belgium and Luxembourg) in mei een website om onze beleidsmakers en publieke opinie te overtuigen van de “moord” die op haar merken wordt begaan als de neutrale pakjes ingevoerd worden in België.

Volgens de industrie werken de pakjes niet, zetten ze de deur open voor namaak en illegale handel, zijn ze een ramp voor de handel, scheppen ze een gevaarlijk precedent en zijn ze een aanslag op het merkenrecht. Die argumenten keren in de hele wereld terug in het betoog, maar werden de voorbije jaren stuk voor stuk van tafel geveegd door wetenschappelijk onderzoek, praktijkervaring én door de strenge oordelen van hooggerechtshoven. De industrie weet dat het onwaarheden zijn, maar het strategische doel is twijfel zaaien over de legitimiteit van de invoering. In de eerste plaats bij politieke partijen die meer tabakscontrole weinig genegen zijn.

Totaalverbod tabaksreclame is een andere voorwaarde

Neutrale pakjes kunnen in België pas ingevoerd worden nadat er een totaal reclameverbod voor tabak op de verkoopplaatsen komt. Op de plaatsen dus waar vandaag reclame nog toegelaten is: krantenwinkels en gespecialiseerde tabakswinkels. Door in de toekomst op die plaatsen tabaksreclame nog steeds toe te laten zou het effect van de invoering van neutrale pakjes tenietgedaan worden. Het zou ook niet logisch zijn om reclame op die plaatsen nog toe te laten terwijl het op het pakje zelf verboden is.

Maar vooral kan de invoering van neutrale pakjes zonder de invoering van een totaal reclameverbod tot juridische problemen en procedures van de tabaksindustrie leiden. Omdat het rechtsprincipe van de proportionaliteit dan niet wordt gerespecteerd.

Lees het opiniestuk over neutrale pakjes dat verscheen in De Standaard naar aanleiding van  Werelddag zonder Tabak. En het recente stuk in De Tijd waarin het VIGeZ de argumenten van de industrie weerlegt.